Giám sát trên diện rộng để quản lý rủi ro sâu bệnh

Đón đầu diễn biến sâu bệnh

Những đợt nắng nóng gay gắt xen kẽ mưa rào diện rộng kéo dài trong vụ mùa 2026 đã tạo ra môi trường vi khí hậu ẩm độ cao, điều kiện lý tưởng cho các loại sinh vật gây hại bùng phát. Xét về hiệu quả kinh tế, đầu tư cho điều tra, dự tính và dự báo dịch hại giúp giảm nguy cơ phát sinh các đợt gây hại trên diện rộng, qua đó hạn chế chi phí phòng trừ và tổn thất năng suất. Do đó, việc chủ động giám sát đồng ruộng ngay từ giai đoạn đầu được xem là giải pháp quản trị rủi ro tối ưu nhất.

Tại Hà Nội, áp lực sâu bệnh đã xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu của vụ mùa. Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội, đến cuối tháng 7/2026, toàn thành phố đã gieo cấy hơn 57.019 ha lúa mùa, đạt 87,4% kế hoạch. Cùng với tiến độ sản xuất, nhiều đối tượng sinh vật gây hại như ốc bươu vàng, chuột, sâu đục thân bướm hai chấm và sâu cuốn lá nhỏ đã xuất hiện rải rác trên các trà lúa. Các địa phương đã yêu cầu cán bộ kỹ thuật bám sát đồng ruộng để phát hiện và xử lý ngay từ ổ dịch đầu tiên.

Không chỉ khu vực phía Bắc, áp lực dịch hại cũng gia tăng tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng Tháp bước vào vụ hè thu 2026 với kế hoạch gieo sạ 221.634 ha, mục tiêu sản lượng trên 1,42 triệu tấn và năng suất bình quân khoảng 64 tạ/ha. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp tỉnh cảnh báo rầy nâu, bệnh đạo ôn và một số đối tượng gây hại khác có xu hướng phát sinh mạnh khi mưa đầu mùa xuất hiện, nhất là trên những diện tích gieo sạ dày hoặc bón thừa đạm.

Việc phát hiện sớm các ổ dịch thông qua hệ thống bẫy đèn và điều tra định kỳ giúp các cơ quan chuyên môn phát đi cảnh báo chính xác đến từng xứ đồng. Xử lý dịch hại ngay từ thời kỳ cây lúa đẻ nhánh hoặc phân hóa đòng không chỉ ngăn chặn nguy cơ tụt giảm năng suất (vốn có thể thất thoát từ 15% đến 30% sản lượng nếu bị sâu bệnh tấn công nặng) mà còn giúp nông dân tiết kiệm đáng kể chi phí vật tư đầu vào.

Quản lý dịch hại tổng hợp

Trước tình hình dịch hại diễn biến phức tạp, ngành nông nghiệp tại các địa phương đã đồng loạt khuyến cáo người dân triển khai giải pháp Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp từ canh tác, sinh học đến hóa học không đơn thuần là kỹ thuật thuần túy, mà là một chiến lược kinh tế nhằm tái cấu trúc chi phí sản xuất.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học khi thấy sâu bệnh xuất hiện không những làm tăng chi phí sản xuất mà còn làm suy giảm chất lượng nông sản, khiến sản phẩm khó đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe. Ngược lại, giải pháp IPM khuyến khích nông dân thực hiện nguyên tắc “4 đúng”, kết hợp tháo nước xen kẽ, bón phân cân đối đạm – lân – kali, và thả thiên địch hoặc dùng bẫy sinh học. Tại các vùng sản xuất tập trung ở Phú Thọ và Hà Nội, việc vận động người dân đồng loạt diệt chuột bằng bẫy cơ học và sinh học đã giảm thiểu đáng kể thiệt hại ở giai đoạn lúa làm đòng mà không tốn chi phí hóa chất độc hại.

Nhìn rộng hơn ở góc độ chuỗi giá trị, việc kiểm soát tốt dịch hại bằng phương pháp bền vững giúp giữ vững chất lượng hạt gạo, đáp ứng các tiêu chuẩn VietGAP và giảm phát thải. Trong bối cảnh giá phân bón và vật tư nông nghiệp năm 2026 biến động, việc tiết giảm 1-2 lần phun thuốc hóa học không cần thiết chính là khoản lợi trực tiếp của người trồng lúa. Chủ động phòng trừ sâu bệnh vì vậy không dừng lại ở câu chuyện “cứu lúa”, mà là bài toán giữ vững đà tăng trưởng kinh tế cho toàn ngành nông nghiệp trong cả niên vụ.